O galego

Esta páxina está escrita en galego. O galego é a lingua que, xunto co español, se fala en Galicia (o nome do país tamén se escribe Galiza).

O galego viviu un grande esplendor literario na Idade Media, sendo daquela incluso a lingua lírica de Castela, pero desde os Reis Católicos (finais do s. XV) deixou de escribirse (foi desprazado na escrita polo español), e isto durou centos de anos (os chamados "séculos escuros"). Nos séculos XIX e XX houbo un rexurdimento das letras galegas, a pesar da "longa noite de pedra" constituída pola guerra civil e a dictadura de Francisco Franco (1936 - 1975). O réxime, de corte fascista, reprimiu fortemente a moitos intelectuais que empregaban linguas distintas do español. A situación cambiou coa chegada da "transición". O galego empezou a ser lingua co-oficial e a aprenderse na escola, e en xeral houbo maiores liberdades civís, constituíndo fitos a Constitución Española (1978), o Estatuto de Autonomía de Galicia (1981) e a Lei de Normalización Lingüística (1983).

O galego é "fillo do latín" (como o español, o francés, o portugués, o italiano, o catalán, etcétera). É moi parecido ao portugués; de feito moitos filólogos opinan que é un dialecto seu, como as variantes de Portugal e do Brasil. Seguindo o criterio deses filólogos, hai grupos que propugnan unha ortografía "lusista" (tamén chamada "reintegracionista"), oposta á ortografía "oficial" (tamén chamada "isolacionista").

O uso do galego retrocede, sobre todo entre a xuventude e nas áreas urbanas, aplastada polo español, lingua oficial do Estado ao que pertence a Galiza, plenamente normalizada en todos os medios de comunicación de masas, cun prestixio social e un status de "lingua A" en contextos de diglosia, con catrocentos millóns de falantes no mundo... Algúns nacionalistas galegos, conscientes da riqueza que se perde ao estar ferida de morte a lingua, son moi extremistas na súa defensa, en ocasión perxudicando a causa pola que loitan debido á súa agresividade. O mesmo sucede cos partidarios da ortografía "reintegracionista", que ven a única salvación do galego no portugués, unha lingua con douscentos millóns de falantes que, como o español, está normalizada e ten prestixio social ao abeiro de varios Estados... Estas controversias xa duran varias décadas e, unidas ás varias reformas da ortografía "oficial" (tres en vinte e cinco anos), dificultan o ensino e a normalización do galego.

Coñece ao meu escritor galego preferido

Galicia, o meu país

Para encontrar Galicia nun mapa, podes buscar 43° Norte e 8° Oeste. Galicia é unha Comunidade Autónoma do noroeste de España, cunha poboación (2011) de 2 795 422 habitantes. Hai 315 concellos en Galicia. Abaixo puxen unha lista dos que teñen máis de 6 000 ou menos de 1 500 habitantes segundo o padrón municipal. Fontes: datos dos padróns na páxina web do Instituto Galego de Estatística e datos dos censos na Gran Enciclopedia Galega "Silverio Cañada". Debemos ter en conta que nos datos pode haber manipulacións debidas aos caciques de turno, que perseguirían perpetuar o seu poder, ou mesmo aos funcionarios quen, como di Xosé Manuel Souto González na súa obra Xeografía Humana (Galaxia, Vigo, 1988), alteraban ás veces padróns e censos para que o concello subise de categoría, e así cobrar máis, aumentar a plantilla...